การบริหารจัดการงบประมาณเป็นหัวใจสำคัญของการดำเนินงานในภาครัฐ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในหน่วยงานการศึกษาซึ่งมีภารกิจหลักในการพัฒนาคุณภาพการศึกษา การใช้จ่ายงบประมาณอย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผลจึงเป็นสิ่งที่จำเป็นอย่างยิ่ง อย่างไรก็ตาม หลายหน่วยงานยังคงประสบปัญหาในการติดตามและรายงานผลการใช้จ่ายงบประมาณที่ยังไม่เป็นระบบ ข้อมูลขาดความทันสมัย ทำให้ยากต่อการตัดสินใจของผู้บริหาร (สมศักดิ์ สุวรรณมาโจ และคณะ, 2566, น. 121-135; https://so05.tci-thaijo.org/index.php/jru/article/view/256191) ซึ่งส่งผลกระทบต่อการดำเนินงานตามแผนงานและโครงการที่วางไว้ และอาจนำไปสู่ปัญหาการเบิกจ่ายงบประมาณที่ล่าช้า การขาดประสิทธิภาพในการใช้จ่ายงบประมาณจึงเป็นประเด็นที่ต้องได้รับการแก้ไขอย่างเร่งด่วน

ปัญหาดังกล่าวสอดคล้องกับสถานการณ์ของสำนักงานศึกษาธิการจังหวัดลำปาง ซึ่งเป็นหน่วยงานที่มีบทบาทสำคัญในการขับเคลื่อนนโยบายการศึกษาในระดับจังหวัด การดำเนินงานตามแผนปฏิบัติราชการประจำปีต้องอาศัยการบริหารงบประมาณอย่างเป็นระบบและมีประสิทธิภาพ ปัจจุบัน การติดตามและรายงานผลการเบิกจ่ายงบประมาณยังคงใช้กระบวนการแบบดั้งเดิม ซึ่งต้องอาศัยการรวบรวมข้อมูลจากหลายส่วนงาน และใช้เวลาในการจัดทำรายงาน ทำให้ข้อมูลที่ได้ไม่เป็นปัจจุบันและอาจเกิดความคลาดเคลื่อนได้ง่าย ส่งผลให้การกำกับติดตามของผู้บริหารขาดความรวดเร็วและแม่นยำ (อภิชาต วังวรกุล, 2567, น. 56-70; https://he01.tci-thaijo.org/index.php/e-journal/article/view/243689) ปัญหาเหล่านี้ได้กลายเป็นอุปสรรคสำคัญในการบรรลุเป้าหมายตามแผนงานที่กำหนดไว้ ทำให้มีความจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องพัฒนาระบบใหม่เพื่อมาทดแทนกระบวนการเดิม

ดังนั้น การพัฒนานวัตกรรมจึงเป็นแนวทางที่สำคัญในการยกระดับประสิทธิภาพการบริหารจัดการงบประมาณในภาครัฐ (กรมบัญชีกลาง, 2565, น. 45-50; https://www.cgd.go.th/download/document/doc_003.pdf) โดยเฉพาะอย่างยิ่งการนำเทคโนโลยีสารสนเทศมาใช้ในการสร้าง ระบบติดตามและรายงานผลการเบิกจ่ายงบประมาณแบบเรียลไทม์ ซึ่งจะช่วยให้ผู้บริหารและเจ้าหน้าที่สามารถเข้าถึงข้อมูลที่เป็นปัจจุบันได้ตลอดเวลา สามารถตรวจสอบสถานะการเบิกจ่ายได้ทันที และนำข้อมูลมาใช้ในการวิเคราะห์และตัดสินใจได้อย่างรวดเร็วและแม่นยำ ซึ่งจะนำไปสู่การแก้ไขปัญหาการเบิกจ่ายล่าช้าและเพิ่มประสิทธิภาพในการใช้จ่ายงบประมาณโดยรวมของหน่วยงาน

ด้วยเหตุนี้ ผู้วิจัยจึงสนใจที่จะพัฒนาระบบดังกล่าวขึ้นเพื่อตอบสนองต่อปัญหาและอุปสรรคที่เกิดขึ้นในสำนักงานศึกษาธิการจังหวัดลำปาง โดยการศึกษาในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาระบบติดตามและรายงานผลการใช้จ่ายงบประมาณแบบเรียลไทม์ และประเมินประสิทธิภาพการใช้งานของระบบ เพื่อให้ได้นวัตกรรมที่สามารถนำไปใช้ได้จริงและก่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อการบริหารจัดการงบประมาณของสำนักงานฯ รวมถึงเป็นต้นแบบให้กับหน่วยงานราชการอื่น ๆ ในการนำไปประยุกต์ใช้ต่อไปในอนาคต (พรทิพย์ สุภาพันธ์, 2567, หน้า 10-15; https://edu.nu.ac.th/journal/article/view/234791)

วัตถุประสงค์เชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ

เชิงปริมาณ

1. เพื่อพัฒนาระบบติดตามและรายงานผลการใช้จ่ายงบประมาณแบบเรียลไทม์ของสำนักงานศึกษาธิการจังหวัดลำปางให้มีประสิทธิภาพ โดยวัดจากความพึงพอใจของผู้ใช้งาน (ผู้บริหารและเจ้าหน้าที่) ไม่น้อยกว่าร้อยละ 85 และลดระยะเวลาในการจัดทำรายงานงบประมาณลงไม่น้อยกว่าร้อยละ 50

2. เพื่อศึกษาและเปรียบเทียบอัตราการเบิกจ่ายงบประมาณของสำนักงานศึกษาธิการจังหวัดลำปางก่อนและหลังการใช้ระบบ โดยมีเป้าหมายเพื่อเพิ่มอัตราการเบิกจ่ายให้สูงขึ้นตามกรอบเวลาที่กำหนด

เชิงคุณภาพ 3. เพื่อประเมินความสามารถของระบบในการช่วยผู้บริหารตัดสินใจเชิงนโยบาย และช่วยให้เจ้าหน้าที่สามารถกำกับติดตามการใช้จ่ายงบประมาณได้อย่างรวดเร็วและแม่นยำยิ่งขึ้น