ชื่อนวัตกรรม : นวัตกรรมการจัดการเรียนรู้ STEM ผ่านการสร้างนิทานท้องถิ่นดิจิทัลด้วยโปรแกรม Scratch เพื่อพัฒนาทักษะการคิดเชิงคำนวณและความตระหนักในคุณค่าท้องถิ่น: กรณีศึกษานักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 โรงเรียนอนุบาลแม่เมาะ (ชุมชน 1) สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาปร

ประเภทนวัตกรรม : STEM Education

ระดับการศึกษา : ประถมศึกษา

กลุ่มสาระการเรียนรู้ : วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) เพื่อพัฒนาและศึกษาประสิทธิผลของนวัตกรรมการจัดการเรียนรู้แบบ STEM ผ่านกระบวนการสร้างนิทานท้องถิ่นดิจิทัลด้วยโปรแกรม Scratch ที่มีต่อการพัฒนาทักษะการคิดเชิงคำนวณและความตระหนักในคุณค่าท้องถิ่นของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 โรงเรียนอนุบาลแม่เมาะ (ชุมชน 1) โดยใช้ออกแบบการวิจัยแบบกึ่งทดลอง (Quasi-Experimental Research) กลุ่มตัวอย่างเป็นนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 โรงเรียนอนุบาลแม่เมาะ (ชุมชน 1) ภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2567 เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แผนการจัดการเรียนรู้แบบ STEM บทเรียนสร้างนิทานท้องถิ่นดิจิทัล แบบทดสอบทักษะการคิดเชิงคำนวณ และแบบวัดความตระหนักในคุณค่าท้องถิ่น

การดำเนินการทดลองประกอบด้วยการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ตามกระบวนการ STEAM โดยใช้โปรแกรม Scratch เป็นสื่อกลางในการสร้างนิทานท้องถิ่นของนักเรียน ตลอดระยะเวลา 8 สัปดาห์ ผลการวิจัยพบว่า (1) นักเรียนมีพัฒนาการด้านทักษะการคิดเชิงคำนวณหลังเรียนสูงกว่าก่อนเรียนอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 (2) นักเรียนมีระดับความตระหนักในคุณค่าท้องถิ่นเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ และ (3) นักเรียนมีความพึงพอใจต่อรูปแบบการเรียนรู้และกระบวนการสร้างนิทานดิจิทัลด้วย Scratch ในระดับมากถึงมากที่สุด

ผลการวิจัยชี้ให้เห็นว่าการจัดการเรียนรู้โดยบูรณาการแนวทาง STEAM กับการสร้างสรรค์นิทานดิจิทัลด้วยโปรแกรม Scratch สามารถส่งเสริมทั้งทักษะการคิดเชิงคำนวณและความตระหนักในคุณค่าท้องถิ่นได้อย่างมีประสิทธิภาพ อีกทั้งเป็นแนวทางที่สามารถพัฒนาต่อเพื่อยกระดับการเรียนรู้ในบริบทการศึกษาระดับประถมศึกษาในพื้นที่อื่น ๆ ได้

ปัจจุบันการจัดการเรียนรู้แบบ STEM เป็นแนวทางสำคัญในการพัฒนาทักษะผู้เรียนให้เท่าทันกับการเปลี่ยนแปลงของโลกในศตวรรษที่ 21 (สุพรรณี ชาญประเสริฐ, 2021) โดยเฉพาะอย่างยิ่งในยุคดิจิทัลที่ทักษะการคิดเชิงคำนวณ (Computational Thinking) กลายเป็นสมรรถนะสำคัญที่ผู้เรียนจำเป็นต้องมี (วสันต์ อติศัพท์, 2020) การบูรณาการการสอนวิทยาการคำนวณผ่านบริบทท้องถิ่นยังเป็นแนวทางที่ช่วยเสริมสร้างความตระหนักในคุณค่าและอัตลักษณ์ชุมชน ซึ่งสอดคล้องกับเป้าหมายของการจัดการศึกษาไทยในยุคปัจจุบัน (จิรัฐ ชวนชม และคณะ, 2023) การประยุกต์ใช้โปรแกรม Scratch ในการสร้างนิทานดิจิทัลเป็นเครื่องมือที่มีประสิทธิภาพในการพัฒนาทักษะการเขียนโปรแกรมและความคิดสร้างสรรค์ (ปรมินทร์ วงษ์คำสิงห์ และนพดล ผู้มีจรรยา, 2022) นอกจากนี้ ธิดารัตน์ นามวงษ์ (2024) พบว่าการใช้เรื่องราวท้องถิ่นเป็นฐานในการจัดการเรียนรู้สามารถกระตุ้นความสนใจและความภาคภูมิใจในวัฒนธรรมของผู้เรียนได้อย่างมีประสิทธิภาพ อย่างไรก็ตาม จากการศึกษาของ ชนาธิป พรกุล (2020) พบว่าการจัดการเรียนรู้วิทยาการคำนวณในโรงเรียนระดับประถมศึกษายังมีข้อจำกัดด้านแนวทางการบูรณาการกับบริบทท้องถิ่น งานวิจัยนี้จึงมุ่งพัฒนานวัตกรรมการจัดการเรียนรู้ STEM ผ่านการสร้างนิทานท้องถิ่นดิจิทัลด้วยโปรแกรม Scratch เพื่อพัฒนาทักษะการคิดเชิงคำนวณควบคู่กับการสร้างความตระหนักในคุณค่าท้องถิ่นให้แก่นักเรียน

เพื่อพัฒนาและศึกษาประสิทธิผลของนวัตกรรมการจัดการเรียนรู้แบบ STEM ผ่านกระบวนการสร้างนิทานท้องถิ่นดิจิทัลด้วยโปรแกรม Scratch ที่มีต่อการพัฒนาทักษะการคิดเชิงคำนวณและความตระหนักในคุณค่าท้องถิ่นของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 โรงเรียนอนุบาลแม่เมาะ (ชุมชน 1)

เอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง

2.1 หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560) กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี สาระที่ 4 เทคโนโลยี

2.2 แนวคิดเกี่ยวกับการจัดการเรียนรู้แบบ STEM

2.2.1 ความหมายและความสำคัญของการจัดการเรียนรู้แบบ STEM

2.2.2 องค์ประกอบของการจัดการเรียนรู้แบบ STEM

2.2.3 กระบวนการจัดการเรียนรู้แบบ STEM

2.2.4 การประเมินผลการเรียนรู้แบบ STEM

2.3 แนวคิดเกี่ยวกับการคิดเชิงคำนวณ (Computational Thinking)

2.3.1 ความหมายและความสำคัญของการคิดเชิงคำนวณ

2.3.2 องค์ประกอบของการคิดเชิงคำนวณ

2.3.3 การพัฒนาทักษะการคิดเชิงคำนวณในระดับประถมศึกษา

2.3.4 การวัดและประเมินทักษะการคิดเชิงคำนวณ

2.4 โปรแกรม Scratch กับการสร้างนิทานดิจิทัล

2.4.1 ความเป็นมาและหลักการพื้นฐานของโปรแกรม Scratch

2.4.2 การใช้โปรแกรม Scratch ในการจัดการเรียนการสอนระดับประถมศึกษา

2.4.3 กระบวนการสร้างนิทานดิจิทัลด้วยโปรแกรม Scratch

2.4.4 การพัฒนาทักษะการคิดเชิงคำนวณผ่านการสร้างนิทานดิจิทัล

2.5 แนวคิดเกี่ยวกับท้องถิ่นศึกษาและความตระหนักในคุณค่าท้องถิ่น

2.5.1 ความหมายและความสำคัญของท้องถิ่นศึกษา

2.5.2 องค์ประกอบของความตระหนักในคุณค่าท้องถิ่น

2.5.3 การบูรณาการท้องถิ่นศึกษาในการจัดการเรียนการสอน

2.5.4 การวัดและประเมินความตระหนักในคุณค่าท้องถิ่น

2.6 บริบทชุมชนแม่เมาะ จังหวัดลำปาง

2.6.1 ประวัติศาสตร์และความเป็นมาของชุมชนแม่เมาะ

2.6.2 วัฒนธรรม ประเพณี และภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชนแม่เมาะ

2.6.3 แหล่งเรียนรู้และทรัพยากรท้องถิ่นในชุมชนแม่เมาะ

2.6.4 การจัดการศึกษาในโรงเรียนอนุบาลแม่เมาะ (ชุมชน 1)

2.7 งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง

2.7.1 งานวิจัยเกี่ยวกับการจัดการเรียนรู้แบบ STEM

2.7.2 งานวิจัยเกี่ยวกับการพัฒนาทักษะการคิดเชิงคำนวณ

2.7.3 งานวิจัยเกี่ยวกับการใช้โปรแกรม Scratch ในการจัดการเรียนการสอน

2.7.4 งานวิจัยเกี่ยวกับการพัฒนาความตระหนักในคุณค่าท้องถิ่น

2.8 กรอบแนวคิดในการวิจัย

การจัดการเรียนรู้แบบ STEAM, การคิดเชิงคำนวณ, ความตระหนักในคุณค่าท้องถิ่น, Scratch, นิทานดิจิทัล

นักเรียนระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 จำนวน 32 คน โรงเรียนอนุบาลแม่เมาะ(ชุมชน 1) สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาลำปางเขต 1